Istorijat

Bar je drevni grad. Malo je preciznih podataka o njegovim počecima.

Da je na ovima prostorima bilo života još u praistorijsko, ilirsko, grčko i rimsko doba potvrđuju arheološki nalazi značajnog obima i kvaliteta: ostaci neolitskog materijala pronađenog prilikom kopanja bunara u naselju Čeluga, eneolitska sjekira iz Šušanja, Velja Mogila u Šušanju, tumulusi u selu Ravanj, razne vaze crnofiguralnog stila itd.

sl. 6 detalji iz muzeja

Stara maslina na Mirovici predstavlja spomenik prirode koji svjedoči da je prije više od 2000 godina na ovim prostorima bilo organizovanih naselja i “preduzimljivih ruku”.

Porijeklo njegovog imena različito se tumači. Grčki naziv mu je Antibareos, rimski Antibarum, slovensko ime – Bar.

Burna i zanimljiva, “slavna” i nerijetko tragična istorija, svjedok je česte smjene osvajača i vladara.

Početkom VII vijeka naseljavaju ga Sloveni. U IX vijeku bio je u rukama zetskih vladara koji su osnovali prvu slovensku državu na ovim prostorima. Prijestonica kneza Vladimira bila je u Krajini (Ostros). U IX i X vijeku pripadao je vizantijskoj temi Dirahion – Prevalis.

Godine 1042. oslobađa ga zetski vladar Vojislav, porazivši u čuvenoj “Barskoj bici” na padinama Rumije, veliku vizantijsku vojsku. Sin kneza Vojislava, Mihailo je 1077. godine ovdje je krunisan za kralja, dobivši kraljevske oznake od pape.

sl. 20 viline pareNjegov sin i nasljednik Bodin gospodari Barom (1082 – 1101.). Upornim Bodinovim zalaganjem Barska biskupija 1089. godine dobija zvanje Nadbiskupije i tada Bar postaje crkveni centar Bodinove države.

Sredinom XI vijeka pripao je Duklji, a poslije, do 1183. godine opet Vizantiji, kada je sa ostalom Zetom ušao u sastav drzave Nemanjića. Pod vlašću dinastije Nemanjića bio je do 1360. godine. Za to vrijeme doživljava svoj najveći procvat.

Imao je gradsku autonomiju, statut, grb i svoj novac. Stevan Nemanja Prvovjenčani u biografiji svoga oca pominje “Slavni grad Bar” i to je prvi zapisani, slovenski, naziv grada.

Šezdesetih godina XIV vijeka, Bar prihvata vrhovnu vlast Balšića, čija je porodica stvarala samostalnu teritoriju u oblasti Skadra. Jelena, Đurađeva udovica i Balša III Bar smatraju svojom prijestonicom.

Početkom XV vijeka, počinju vremena ratova i oblasnih gospodara. Bar prelazi iz ruku u ruke: od 1404. godine u rukama Mlečana, od 1412. godine ponovo u rukama Balšića, od 1421. godine pod patronatom despota Stefana Lazarevića, a od 1427. godine pod patronatom despota Đurđa Brankovića – kada Bar ponovo biva prijestonica Zete.

Već 1443. godine, Mlečani konačno osvajaju grad sa priobalnim krajevima, oduzevši ga od Stefana Vukčića Kosače, da bi ga Turci osvojili 1571. godine. Pod turskom vlašću ostaje 307 godina, sve do 1878. godine, kada grad oslobađaju Crnogorci. Prilikom oslobađanja, Bar je prilično porušen. Vremenom se veliki dio stanovništva seli uz samu obalu mora, gdje je početkom XX vijeka nastao prvo Pristan, a onda utemeljen novi grad.

sl. 44 KARTA spomenici

Ministarski savjet Knjaževine Crne Gore 1908. godine donio je odluku da se novi grad čija je izgradnja upravo počinjala, nazove Bar.

U Baru je u XII vijeku nastao čuveni “Ljetopis popa Dukljanina” ili “Barski rodoslov”, literarno-istorijski spis, najstariji dokument te vrste u kulturi Južnih Slovena. U njemu je izloženo narodno kazivanje i istorijske legende od dolaska Slovena do sredine XII vijeka, zadržavajući se najviše na prošlosti Duklje (Zete).